Hoe gaan musea om met aanstootgevende kunst in relatie tot kinderen?

We vragen het vier kunstmusea: Stedelijk Museum Amsterdam; Bonnefantenmuseum in Maastricht; het Kröller-Müller Museum in Otterlo en het Groninger museum.

We passen geen censuur toe

Dorine van Kampen, medewerker educatie van het Stedelijk Museum Amsterdam.

‘We hebben regelmatig discussies of een kunstwerk wel of niet aanstootgevend is. Omdat we een museum zijn met moderne hedendaagse kunst komt dit vraagstuk regelmatig op ons pad. In de handleidingen worden onze kunstdocenten goed geïnformeerd over kunstwerken die mogelijk aanstootgevend zijn.

We geloven in het relativerende vermogen van onze jonge doelgroep: wij zien dat kinderen heel slim omgaan met ‘schokkende’ kunst.

Neem nu Seven Figures van Bruce Nauman. Bij een rondgang met een schoolklas langs Nauman’s werk zie je vaak, dat met name de leerkrachten schrikken. Kinderen maken er wel iets van. Als museum blijven we opletten, al zullen we geen censuur toepassen. We kunnen de rondleiding wel aanpassen’.

Afbeelding: Seven Figures (1984), Bruce Nauman, Neon, Collectie Stedelijk Museum (nu te zien in het Bonnefantenmuseum)

Of werken aanstootgevend zijn, is discutabel

Chantal Thomassen, educatief medewerker van Bonnefantenmuseum.

‘We hebben verschillende strategieën. Bepalend is hoe aanstootgevend het kunstwerk is en waar het staat. Als het werk in een van de kabinetten hangt, vraagt dat om een andere benadering, – je hoeft daar niet heen te gaan – , dan een kunstwerk waar je niet omheen kunt, omdat het op de route ligt.

Bij de provocerende video van Paul Chan in 2009 in een van de kabinetten, konden we volstaan met een waarschuwing in de vorm van een tekst als:”Dit werk kan mogelijk als aanstootgevend worden ervaren”.

Afbeelding: Sade for Sade’s Sake (2009), Paul Chan

Soms is het lastig. Bijvoorbeeld bij het Bennetton-overzicht in de koepeltoren, een paar jaar geleden. Daar waren billboards met piemels en vagina’s in verschillende kleuren te zien. We hebben de scholen die ons zouden bezoeken geïnformeerd en hen in overweging gegeven het hele programma te volgen of slechts een onderdeel. Of de werken echt aanstootgevend waren, is discutabel. De meeste scholen lieten de kinderen uiteindelijk wel de koepeltoren in gaan. De billboards suggereerden niets; je zag een deel van het menselijk lichaam.

We willen als museum de bezoeker best waarschuwen maar de kunst is er, we laten het wel zien. Waarvoor een museum moet waarschuwen is kwestieus. Zo’n video van Paul Chan laten we als het niet hoeft, niet aan basisschoolkinderen zien, de portee zal hen ook ontgaan. Maar geldt dat ook voor een afbeelding? En, moet je kinderen/pubers waarschuwen voor een afbeelding van Rubens waarbij een oude man aan de borst van een jonge vrouw drinkt? En dan zijn er de bijbelse taferelen die islamitische kinderen als schokkend kunnen ervaren. Met andere woorden: wat is aanstootgevend? Waar leg je de grens?’

We willen de keuze iets wel of niet te willen zien bij de bezoeker laten

Herman Tibosch, coordinator educatie bij het Kröller – Müller Museum.

‘Wij zijn een kennisinstituut van moderne kunst. Het museum is wat het is. Wij willen de keuze iets wel of niet te willen zien bij de bezoeker laten.

Bij de tentoonstelling Hortus/Corpus van Jan Fabre hebben we besloten alle bezoekers bij de ingang een flyer mee te geven met uitleg over de tentoongestelde werken. Wij doen dit eigenlijk nooit. In dit geval hebben we rekening gehouden met de ligging van het museum op de Veluwe. Tot onze bezoekers behoren ook veel scholen met een religieuze inslag.

Het was voor ons een experiment, het concept voor een tentoonstelling grotendeels in handen te leggen bij een kunstenaar als Fabre. De flyer diende uistluitend ter informatie. Het past ons als kunstmuseum niet verantwoordelijkheid te nemen voor ervaringen van bezoekers. Hoewel het aantal afwijzende reacties op Fabre’s werken is meegevallen’.

Afbeelding: Hortus/Corpus, Kröller- Müller Museum (2011), Jan Fabre

We willen geen betutteling

Steven Kolsteren, hoofd educatie Groninger Museum.

‘Wij hebben geen vaste collectie, maar wisselende tentoonstellingen en veel eigentijdse kunst. Dat vinden we belangrijk en dat is ook de identiteit van het Groninger Museum. Ons uitgangspunt is: we staan achter alles wat we doen en dragen dat ook uit. Daar past geen boodschap bij als:”Deze tentoonstelling is eigenlijk niet geschikt”.

Er is zeker een spanningsveld tussen wat we willen tentoonstellen en een zo breed mogelijk publiek bereiken. We willen geen betutteling. Bovendien: wat is schokkend? Waar leg je de verantwoordelijkheid voor wat mogelijk als schokkend wordt ervaren.

Over de pornografische beelden van Andres Serrano bijvoorbeeld is een paar jaar geleden heel wat te doen geweest. (Redactie: Tijdens de expositie The History of Andres Serrano / A History of Sex  in 1997 wekte een foto van plasseks grote beroering).

We gaan er van uit dat bezoekers bekend zijn met de identiteit van het museum. We zijn heel terughoudend in het waarschuwen van bezoekers voor bepaalde kunstwerken. Ik zeg niet dat we het nooit doen, alleen waar leg je de grens? We moeten hier voorzichtig mee omgaan. We hebben als museum een imago op te houden’.

Afbeelding: A History of Sex, Leo’s Fantasy (1996), Andres Serrano